Πέμπτη, 24 Νοεμβρίου 2016

Ισορροπία στην αγορά ενός αγαθού εκτός θετικού τεταρτημορίου; Η γωνιακή ή ακραία ισορροπία.

Είναι δυνατόν οι καμπύλες ζήτησης και προσφοράς ενός αγαθού να τέμνονται σε σημείο εκτός του πρώτου τεταρτημορίου, δηλαδή εκεί όπου η τιμή ή ζητούμενη ποσότητα είναι αρνητική; Η απάντηση είναι καταφατική αλλά, όμως, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο η αγορά δεν θα ισορροπεί στο συγκεκριμένο σημείο.
Αφορμή για τη συγγραφή του συγκεκριμένου άρθρου αποτέλεσε η λανθασμένη απάντηση μαθητή / μαθήτριας που κλήθηκα να αξιολογήσω στο βαθμολογικό κέντρο κατά τις τελευταίες πανελλαδικές εξετάσεις (2016) στο μάθημα των Αρχών Οικονομικής Θεωρίας. 

Ο εξεταζόμενος, επεξεργαζόμενος τα δεδομένα της άσκησης, κατέληξε στην εξαγωγή μιας λανθασμένης γραμμικής συνάρτησης προσφοράς στην οποία όμως πληρούνταν οι περιορισμοί τιμών στους παράγοντες γ και δ. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας τη δοθείσα συνάρτηση ζήτησης, συμπέρανε ότι η ποσότητα ισορροπίας είναι αρνητική. Πιο συγκεκριμένα:
-   στο ερώτημα Δ.1, υπολόγισε λανθασμένα τη συνάρτηση προσφοράς        QS = – 40 + 2 Ρ
-   στο ερώτημα Δ.5, χρησιμοποιώντας και τη δοθείσα συνάρτηση ζήτησης QD΄= 110 – 8 Ρ, υπολόγισε την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας P0΄ = 15 χρηματικές μονάδες και Q΄= – 10  μονάδες προϊόντος (όμως η τιμή και η ποσότητα δεν μπορούν να λάβουν αρνητικές τιμές)
Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην αγορά ενός αγαθού σε μία περίπτωση σαν αυτή;
Το συγκεκριμένο φαινόμενο, που περιγράφεται στις επόμενες γραμμές, ονομάζεται γωνιακή ή ακραία ισορροπία (corner or boundary solution). Ας δούμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Α) Οικονομικό (μη ελεύθερο αγαθό)
Στο διάγραμμα 1 παρουσιάζεται η περίπτωση ενός οικονομικού αγαθού, του οποίου οι καμπύλες ζήτησης και προσφοράς τέμνονται εκτός του θετικού τεταρτημορίου.

                 

Σύμφωνα με αυτό, οι καταναλωτές είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν μέχρι και Ρ2 προκειμένου να προμηθευτούν μία μονάδα του αγαθού. Η συγκεκριμένη τιμή είναι χαμηλότερη από την ελάχιστη τιμή Ρ1 στην οποία είναι διατεθειμένοι οι παραγωγοί να προσφέρουν μία μονάδα του αγαθού. Δηλαδή για κάθε θετικό επίπεδο της ποσότητας, η τιμή της ζήτησης είναι μικρότερη από την τιμή της προσφοράς.
Σε αυτήν την περίπτωση, η ισορροπία στην αγορά προσδιορίζεται στον κάθετο άξονα και ονομάζεται ακραία ή γωνιακή ισορροπία. Η τιμή ισορροπίας είναι απροσδιόριστη μεταξύ Ρ1 και Ρ2, ενώ η ποσότητα ισορροπίας είναι μηδενική.
  
Β) Ελεύθερο (μη οικονομικό) αγαθό
Στο διάγραμμα 2 παρουσιάζεται η περίπτωση ενός ελεύθερου αγαθού, του οποίου οι καμπύλες ζήτησης και προσφοράς τέμνονται εκτός του πρώτου τεταρτημορίου.

             

Σύμφωνα με αυτό, για Ρ ³ 0, η ζητούμενη ποσότητα είναι πάντα μικρότερη από την προσφερόμενη ποσότητα. Για ποσότητες μέχρι και Q1, ο καταναλωτής μπορεί να αποκτήσει το αγαθό χωρίς να καταβάλει κάποιο αντίτιμο, ενώ για ποσότητες μεγαλύτερες του Q2 θα πρέπει να καταβληθεί κάποιο ποσό.

Σε αυτήν την περίπτωση, η ακραία ή γωνιακή λύση επιτυγχάνεται για Ρ = 0 και ποσότητα μεταξύ 0 και Q1.

Γιώργος Καμαρινός

* Ευχαριστώ τον συνάδελφο Γιώργο Τζήρο για την πολύτιμη βοήθειά του

** Βιβλιογραφία
Γιάννης Παλαιολόγος, Σύγχρονη Μικροοικονομική Θεωρία, Εκδόσεις Σταμούλης, Αθήνα, 2006